AKP’den güvenlik bürokrasisini ilgilendiren yeni düzenleme: Güvenlik soruşturması, mülkiyet hakkı ve kamu atamalarında yeni dönem

AKP’nin TBMM’ye dün sunduğu “Uzman Erbaş Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi”, yalnızca uzman erbaşları değil, güvenlik soruşturmaları, yargı kararlarının uygulanması, mülkiyet hakkı ve kamu personel rejimini de ilgilendiren kapsamlı düzenlemeler içeriyor. Teklifte özellikle göreve iade kararlarının kesinleşene kadar uygulanmamasını öngören madde ile kamulaştırmasız el atmaya ilişkin düzenlemelerin muhalefetin sert eleştirilerine konu olması bekleniyor. AKP milletvekillerinin imzasını taşıyan teklif, Türk Silahlı Kuvvetleri personel sisteminden sözleşmeli erlerin kamuya atanmasına, güvenlik soruşturmalarından kamulaştırma davalarına kadar birçok alanda değişiklik öngörüyor. Teklifte yer alan bazı maddeler Anayasa Mahkemesi’nin daha önce iptal ettiği düzenlemelerin yeniden yasalaştırılmasını amaçlarken, bazı maddeler ise idarenin yetkilerini genişletiyor.

Teklifin en dikkat çeken düzenlemelerinden biri, terör örgütleriyle iltisak veya irtibat gerekçesiyle kamu görevinden çıkarılan ya da güvenlik soruşturması nedeniyle göreve alınmayan kişiler hakkında verilen göreve iade kararlarına ilişkin. Buna göre Milli Savunma Bakanlığı, Emniyet, Jandarma, Sahil Güvenlik ve MİT personeli ile bu kurumların adayları hakkında açılan davalarda mahkemelerin verdiği göreve iade kararları, karar kesinleşmeden uygulanmayacak. İdare, ilk derece mahkemesinin göreve dönüş yönündeki kararını hemen yerine getirmek zorunda olmayacak. 

Teklifte yer alan bir diğer düzenleme ise 1956 yılı öncesinde kamu hizmetine fiilen tahsis edilen taşınmazlara ilişkin. Düzenlemeyle, kamulaştırma işlemi yapılmadan kamu hizmetine ayrılmış bazı taşınmazlar geçmişe dönük olarak “kamulaştırılmış sayılacak”. Ayrıca bu taşınmazlara ilişkin 1963 sonrasında ileri sürülen bedel taleplerinin kabul edilmeyeceği hükme bağlanıyor. Muhalefetin ve hukuk çevrelerinin bu maddeyi mülkiyet hakkına müdahale olarak değerlendiriyor. Düzenlemenin, geçmişte kamulaştırmasız el atma nedeniyle hak arayan yurttaşların dava imkanlarını sınırlandıracağı belirtiliyor.

Teklif, Milli Savunma Bakanlığı veya İçişleri Bakanlığı adına okutulan tabip ve diş hekimi subaylar için de yeni yaptırımlar getiriyor. Mecburi hizmet süresini tamamlamadan istifa eden, disiplin cezası alan ya da ilişiği kesilen doktor ve diş hekimleri belirli bir süre mesleklerini icra edemeyecek. Düzenleme, Anayasa Mahkemesi’nin daha önce iptal ettiği hükümlerin yeniden düzenlenmiş hali olarak teklifte yer aldı. Muhalefetin, çalışma hakkının sınırlandırıldığı ve AYM’nin iptal gerekçelerinin yeterince dikkate alınmadığı yönünde eleştiriler getirmesi bekleniyor.

Teklifle, askerlik hizmetini yapanlar hariç olmak üzere Silahlı Kuvvetlerden ayrılan subayların yeniden muvazzaf subay olarak göreve dönmelerinin önü kapatılıyor. Böylece astsubaylar için mevcut olan uygulama subaylar için de geçerli hale getiriliyor. Vardiya yatakhaneleri, gazi uyum evleri ile özel, yerel ve kış eğitim merkezleri de askerî mahal kapsamına alınıyor. Böylece bu tesisler orduevleri ve askerî gazinolarla aynı hukuki statüye sahip olacak.

Daimi konuşlu bulunduğu liman dışında görev yapan ve gemide konaklama imkanı bulunmayan denizaltı personeline konaklama gideri ödenmesinin önü açılıyor.

Milli Savunma Bakanlığı bünyesindeki eğitim kurumlarında görev alan kişilere ödenen ek ders ücretinin süresi 2029-2030 eğitim öğretim döneminin sonuna kadar uzatılıyor. Ayrıca teklifte yer alan bir başka düzenlemeyle Askeralma Kanunu kapsamında askerlik hizmetinden muaf tutulanlar, başta şehit yakınları olmak üzere uzman erbaşlık için başvurabilecek. Böylece mevcut mevzuat nedeniyle oluşan başvuru engelinin kaldırılması hedefleniyor. Teklifle uzman erbaşların sicil sistemi de ayrıntılı biçimde kanuna yazılıyor. Sicil tam notu 100 olacak, olumlu sicil için en az 60 puan aranacak. Astsubaylığa geçiş için ise sicil ortalamasının en az yüzde 90 olması gerekecek.

Teklifin dikkat çeken maddelerinden biri de sözleşmeli erlerin kamuya geçişine ilişkin. Yedi yıl hizmet eden sözleşmeli erler; infaz koruma memuru, bekçi, zabıta, itfaiye eri, orman muhafaza memuru, güvenlik görevlisi, şoför ve destek personeli gibi kadrolara atanabilecek. Kamu kurumları bu kadrolardaki yıllık alımlarının yüzde 10'unu söz konusu personel için ayırmak zorunda olacak. Muhalefetin, KPSS sistemi dışında yeni bir ayrıcalıklı istihdam alanı oluşturulduğu ve kamu alımlarında liyakat ilkesinin zedelendiği yönünde eleştiriler getirmesi bekleniyor.

Teklif, uzman erbaşlıktan astsubaylığa geçişte uygulanacak fiziki yeterlilik, yazılı sınav ve mülakat sistemini de kanun düzeyine taşıyor. Mülakatlarda adayların kişilik yapısı, özgüveni, beden dili ve mesleğe uygunluğu gibi kriterler değerlendirilecek. Muhalefet kaynakları, sübjektif kriterler içeren mülakat sisteminin torpil ve kayırmacılık eleştirilerini yeniden gündeme getireceğini kaydediyor. Teklif ilerleyen günlerde TBMM Milli Savunma Komisyonu’nda görüşülecek.