Oxford Üniversitesi ve Moderna iş birliğiyle geliştirilen yeni nesil mRNA aşısı, kanser tedavisinde çığır açmaya hazırlanıyor. Genetik olarak yüksek risk taşıyan bireylerde bağırsak ve yumurtalık kanserini daha başlamadan durdurmayı hedefleyen tarihi aşının ilk hasta uygulamaları bu yaz başlıyor. Lynch sendromu gibi kalıtsal rahatsızlıklara sahip kişileri koruma altına alacak bu yenilikçi yaklaşım, kanser önlemede yeni bir dönemin kapılarını aralıyor.

Lynch sendromu: Gizli tehlike ve yeni umut

Geliştirilen aşı, öncelikli olarak ‘Lynch sendromu’ adı verilen kalıtsal bir rahatsızlığa sahip kişileri hedef alıyor. DNA onarım genlerindeki hasar nedeniyle bu bireylerde başta bağırsak kanseri olmak üzere yumurtalık, rahim, mide ve pankreas kanserine yakalanma riski yüzde 80’e kadar çıkabiliyor. Ancak İngiltere’de tahmini 175 bin kişiden yalnızca yüzde 5’i bu durumun farkında. Yeni aşı, kanser hücreleri oluşmadan önce anormallikleri tespit edip yok ederek adeta bir kalkan işlevi görecek.

mRNA teknolojisi kanser önlemede nasıl çalışacak?

Covid-19 pandemisinde başarısını kanıtlayan mRNA teknolojisi, bu kez ilk defa kanseri önleme amacıyla kullanılacak. Aşı, vücuda doğrudan antijen vermek yerine hücrelere genetik talimatlar ileterek bağışıklık sistemini eğitiyor. Bu sayede bağışıklık sistemi, Lynch sendromunun tetiklediği hücre mutasyonlarını kansere dönüşmeden fark edip imha ediyor. Uzmanlar, aşının bir ‘kullanım kılavuzu’ gibi çalıştığını ve koruyuculuğu sürdürmek için hatırlatma dozları gerekebileceğini belirtiyor.

Deneme takvimi ve gelecek vizyonu

Bu yaz başlatılacak ilk aşamada, hastalar üzerinde en uygun dozaj belirlenecek ve güvenlik test edilecek. Çok merkezli ikinci aşamanın 2027’de genişletilmesi planlanıyor. Araştırma ekibi, aşının sadece Lynch sendromlu hastaları korumakla kalmayıp daha önce kanser atlatmış kişilerde ikinci bir kanser riskini de azaltabileceğini vurguluyor. Elde edilecek bağışıklık verileri, gelecekte genetik bağlamı olmayan diğer kanser türlerine karşı da koruyucu aşılar geliştirilmesinin önünü açacak.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Lynch sendromu nedir ve kimler risk altındadır?

Lynch sendromu, DNA onarım genlerindeki mutasyonlar nedeniyle başta bağırsak, yumurtalık, rahim ve mide kanseri olmak üzere birçok kanser türüne yakalanma riskini önemli ölçüde artıran kalıtsal bir hastalıktır. Bu sendroma sahip bireylerin yaşam boyu bağırsak kanserine yakalanma riski yüzde 80'e kadar çıkar. Ancak birçok kişi tanısız yaşamaktadır; örneğin İngiltere'de tahmini 175 bin kişiden sadece yüzde 5'i durumun farkındadır.

mRNA aşısı kanser hücrelerini nasıl hedefliyor?

Yeni mRNA aşısı, vücuda doğrudan bir virüs veya antijen vermek yerine hücrelere genetik talimatlar göndererek bağışıklık sistemini eğitir. Bu talimatlar, Lynch sendromunun neden olduğu hücresel anormallikleri tanımasını ve kanser öncesi evrede yok etmesini sağlar. Aşı, adeta bir 'kullanım kılavuzu' gibi çalışarak bağışıklık sistemini hedefe yönlendirir.

Bu aşı ne zaman kullanıma sunulacak?

Aşının ilk hasta uygulamaları 2024 yazında başlayacak. İlk aşamada dozaj ve güvenlik testleri yapılacak. Çok merkezli ikinci aşamanın ise 2027'de genişletilmesi planlanıyor. Başarılı sonuçlar alınması halinde, aşının yaygın kullanıma sunulması için birkaç yıl daha gerekecek. Ancak bilim insanları, bu teknolojinin gelecekte diğer kanser türlerine karşı da koruyucu aşıların geliştirilmesine öncülük edeceğini belirtiyor.