Afet sigortasının çıkması için daha ne olması gerekiyor?

Yazının başlığını okuyunca eminim kimi okuyucular, ‘yine mi aynı konu’ diyecektir. Evet, yine aynı konu. Üç yıldan fazladır çıkması beklenen, Hazine ve Maliye Bakanlığı’nda bekleyen, zorunlu afet sigortası çıkana kadar yazmaya devam edeceğim. Hatta son günlerde Türkiye’nin birçok bölgesinde yaşanan sel ve su baskınları üzerine de, ‘zorunlu afet sigortasının çıkması için daha ne olması gerekiyor?’ diye de soracağım.

Bayram tatili öncesi, sigorta sektörü temsilcileri ile birlikte, sel felaketinin ağır yıkıma neden olduğu Samsun’un Havza ilçesini ziyaret ettik. İlçede hasar tespit çalışmaları yeni tamamlanıyordu. Selde 70 konut, 385 işyeri, 238 araç ağır hasar görmüştü. İlçenin sigortalılık oranı ise yüzde 5’lerde. Yani yok denecek kadar az. Devlet selden zarar gören konut ve işyerlerine destek oluyor ama elbette, sınırlı. Mesela, konut başına 70 bin lira acil ihtiyaç desteği veriliyor. Buradan çıkarılan sonuç, sigortalılık oranı çok düşük olduğu için sigorta şirketlerinin zarara katkısı yok gibi ve tüm yük devletin sırtına binmiş durumda.

Biz Havza’ya 18 Mayıs tarihinde gittik. O tarihten bu yana da başta Tokat, Ordu, Hatay, Bartın, Adana, Edirne, Kırklareli, Sakarya, Osmaniye, Afyonkarahisar, Gaziantep olmak üzere birçok il ve ilçede benzer durumlar yaşandı; yüzlerce ev ve işyerini su bastı. Sigortalılık oranları Havza ile aynı, yüzde 5-10’larda. Yani, zarar görenlere devlet destek olacak.

2021 yılında, Kastamonu Bozkurt ilçesinde Ezine Çayı’nın taşması sonucu meydana gelen sel felaketinde yüzlerce konut ve işyeri yıkıldı, devreye TOKİ girdi, konutlar inşa edildi, Bozkurt’un yeniden inşası 3 yıl sürdü. Yapılan yardımlarla birlikte milyarlarca lira kaynak aktarıldı.

Bozkurt’taki facia sonrası gündeme zorunlu afet sigortası geldi. DASK kapsamındaki zorunlu deprem sigortasının kapsamının başta sel olmak üzere tüm afetleri kapsayacak şekilde genişletilmesine karar verildi. Gereken altyapı hazırlandı, tüm çalışmalar bitti, kanun olarak çıkmaya hazır hale geldi. 2021 yılından bu yana da tüm Orta Vadeli Programlarda ve Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programlarında, “Zorunlu afet sigortası çıkartılacak” maddesi yer aldı. 2024 yılında Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, yılın ikinci yarısında zorunlu afet sigortasını Meclis’e getireceklerini bile açıklamıştı. Halen zorunlu afet sigortası Hazine ve Maliye Bakanlığı’nda, çıkmayı bekliyor.

Afet sigortasını çok önceden çıkartsaydık ne olacaktı? Bir kere köy alanlarındakiler de dahil tüm konutlar ve kapsama giren işyerleri sigortayı zorunlu yaptıracaktı. Sigortanın içinde acil ihtiyaç teminatı olacaktı. İki yıl önce acil ihtiyaç teminatı 150 bin lira olarak belirlenmişti. Konutu selden zarar gören vatandaşa, acil ihtiyaçlarını karşılaması için DASK hemen 150 bin lira ödeyecekti. Mesela, Havza’da, devlet acil ihtiyaç için 70 bin lira ödüyor. Sonrasında ise konutta selde ne kadar hasar oluşmuşsa, o hasarı da DASK karşılayacaktı. Geç kalmasaydık Hatay, Osmaniye, Edirne’de meydana gelen sellerde evi ve işyeri zarar görenlerin hem acil ihtiyaçları hem de zararları DASK tarafından ödenecekti.

Afet sigortası neden bir türlü çıkamıyor? Kimilerine göre, gündemin yoğunluğu nedeniyle sıra gelmiyor. Ben buna ihtimal vermiyorum, çünkü yaşanan sel felaketlerinin neden olduğu zarar, hemen hemen her gün gündemdeyken; sıranın afet sigortasına gelmemesi bana çok da inandırıcı gelmiyor.

Bir başka rivayet ise, birilerinin zorunlu afet sigortasının enflasyonu artıracağı yönünde söylemler yayması nedeniyle yasanın Meclis gündeme gelmesinin geciktirildiği. Sigortacılara, afet sigortasının vatandaşa getireceği yükü sordum. Bugün DASK kapsamındaki zorunlu deprem sigortasının ortalama yıllık maliyeti konut başına 2 bin lira. Afet sigortası çıksa, bu maliyet 2.500 liraya yükselecek. Yıllık 500 lira, aylık da 41 lira maliyeti olacak. Anlaşılacağı üzere enflasyona etkisi hiç yok ama devlet bütçesine katkısı çok yüksek olacak. Ezcümle, zorunlu afet sigortasında çok geç kaldık, kalmaya da devam ediyoruz.