Ermenistan seçimleri niye kritik

Seçimler aynı zamanda Rusya ekseninden çıkıp yüzünü Batı’ya dönmeye çalışan, Türkiye ve Azerbaycan ile tam normalleşme taraftarı olan Başbakan Nikol Paşinyan’ın politikaları açısından da bir referandum olma özelliği taşıyor.

2018’de ‘kadife devrimle’ iktidara gelen Paşinyan, Dağlık Karabağ savaşlarında gereken desteği vermediği gerekçesiyle Rusya’ya kırgın. Paşinyan’ın yüzünü Avrupa ve ABD’ye dönmesinin en büyük nedenlerinden biri de bu.

Nikol Paşinyan bir yandan da ülke geleceği için reel politiğe dönülmesi taraftarı bir isim. Türkiye’ye yönelik ‘soykırım’ iddialarının öncelik olmaktan çıkarılıp ikili ilişkilerin normalleştirilmesini isteyen bir siyasetçi.

AZERBAYCAN’ın Dağlık Karabağ’ı Ermeni işgalinden kurtarması, Paşinyan’ın Rusya’dan umduğu desteği bulamayınca Bakü ve Ankara ile zemin arayışına girmesi bölgede yeni bir sayfanın açılmasına neden oldu. Halihazırda Ankara-Erivan ve Bakü-Erivan olmak üzere iki paralel normalleşme süreci işliyor.

2021’de Türkiye ve Ermenistan’ın özel temsilciler ataması sonrasında gelen karşılıklı güven arttırıcı önlemlerle normalleşme yolunda ilerleme sağlandı. Ticari uçak seferleri başladı, geçen ay da Türkiye-Ermenistan arasında şimdilik Gürcistan üzerinden yapılan doğrudan ticaretin önündeki bürokratik engeller kaldırıldı.

Türkiye Dışişleri Bakanlığı’nın yaptığı açıklamaya göre iki ülke arasında 33 yıldır kapalı olan sınırın açılması için teknik ve bürokratik çalışmalar ise sürüyor.

ANCAK Türkiye-Ermenistan sınırının açılması için atılması gereken adımlar var.

Bakü ve Erivan’ın nihai bir anlaşmaya varması, Erivan’ın anayasasında yer alan Dağlık Karabağ taleplerinden vazgeçmesi gerekiyor. Paşinyan’ın seçimlerden galip çıkması halinde Ermenistan anayasa değişikliği için referanduma gidebilir.

Lakin şimdiki anayasada bazı maddelerin değiştirilemez olması ve Türkiye’yi de ilgilendiren unsurlar içermesi nedeniyle Paşinyan’ın yeni bir anayasa hazırlatarak bu kilidi açmayı deneyebileceği konuşuluyor.

ERMENİSTAN, Azerbaycan barışında önemli rol oynayan Trump yönetimi, Paşinyan hükümetini destekliyor. Geçen hafta ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio Erivan’daydı. ABD, Erivan’ı stratejik ortak olarak nitelerken nadir mineraller ve Başkan Donald Trump’ın isim babası olduğu Zengezur koridorunda inşa edilmesi planlanan Trump Barış ve Refah Rotası (TRIPP) ile ilgili anlaşmalara imza atıldı.

43 km’lik TRIPP projesinin Azerbaycan’ı İran sınırına paralel bir şekilde Ermenistan’ın Sünik bölgesi üzerinden Türkiye sınırındaki özerk bölgesi Nahçıvan’a bağlaması hedefleniyor. TRIPP’in Asya’yı Avrupa’ya bağlayacak Orta Koridor diye adlandırılan lojistik, enerji ve data rotasında stratejik bir rol üstlenmesi bekleniyor.

TRIPP projesinin ana yüklenicisi olan ve 99 yıla kadar işletme hakkına sahip olabileceği öngörülen ABD, bu sayede Rusya’nın arka bahçesi kabul ettiği Güney Kafkaslar’da nüfuzunu genişletmeyi planlıyor.

2.5 milyon seçmenin bulunduğu Ermenistan’da pazar günkü seçimlere 17 siyasi parti ve iki ittifak katılıyor. Nikol Paşinyan’ın Sivil Sözleşme Partisi anketlerde açık ara önde gitse de karşısında Rusya’dan destek bulan eski cumhurbaşkanlarından Robert Koçaryan ve Rus-Ermeni milyarder Samvel Karapetyan gibi isimler var.

Koçaryan’ın ‘Ermenistan ittifakı’, ‘Azerbaycan’a yönelik taviz politikasından vazgeçmeyi’ vadediyor. Ayrıca TRIPP gibi ulaşım hatlarının başka ülkelerin değil, Erivan’ın egemenliğinde olmasını savunuyor.

Rusya, Paşinyan ile Ermenistan’da yaşanan eksen kaymasından hoşnut değil. Hatta Rusya lideri Vladimir Putin, birkaç defa Erivan’ı Ukrayna krizini örnek göstererek uyardı. Ukrayna’nın Avrupa Birliği hevesinden bu hale geldiğini savundu. Putin bir yandan da Erivan’ı hem AB ile yakınlaşıp hem de Rusya’nın başı çektiği Avrasya Ekonomik Birliği’ne üye olamayacağı konusunda uyarıyor. Erivan’a ekonomik baskıyı arttıran Moskova, Ermenistan çıkışlı kanyak, şarap ve tarım ürünlerini yasaklarken ucuza sattığı doğalgazın fiyatını arttırmakla tehdit etti.

Her halükârda Ermenistan, bağımsızlığını kazandığı 1991 sonrasının en kritik seçimlerinden birine hazırlanıyor. Bir yanda Batı ile işbirliğini arttırmak isteyen Paşinyan, öte yanda Rusya çizgisini savunan muhalefet var. Ayrıca her halükarda sandıktan çıkacak sonuçtan memnun olmayacak güç odakları olacağını da göz önünde bulundurmak lazım.